Anadolu Selçuklu Devleti

ANADOLU (TÜRKİYE) SELÇUKLU DEVLETİ (1075-1308)

Alpaslan tarafından Anadolu'nun fethi ile görevlendirilen komutanlardan biri de Selçuklu ailesinden Kutalmışoğlu Süleyman Şahtı. 

Süleyman Şah 1075 yılında İznik'i fethederek Türkiye Selçuklu Devleti'ni kurdu. Bizans'taki iç karışıklıklardan yararlanan Süleyman Şah, Orta Anadolu'yu ele geçirdi. Kısa zamanda İstanbul boğazının Anadolu yakasına kadar hakim oldu. Boğazdan geçen gemilerden vergi almaya başladı. Süleyman Şah'la anlaşma yapmak zorunda kalan Bizans, Anadolu Selçuklularına vergi ödemeyi kabul etti.

Süleyman Şah Büyük Selçuklu meliki ile yaptığı savaşı kaybetti ve savaş sırasında öldü. Oğulları Kılıç Arslan ve Kulan Arslan Melikşah tarafından İran'a götürüldü. Anadolu Selçuklu Devleti bir süre komutanlardan Ebul Kasım tarafından yönetildi.

Anadolu Selçuklu Devleti Hakkında Bilgi
Anadolu Selçuklu Devleti

Birinci Kılıç Arslan Dönemi (1092-1107)

Melikşah'ın ölümü üzerine serbest kalan Kılıç Arslan Anadolu'ya gelerek Anadolu Selçuklu tahtına oturdu.

Kılıç Arslan Çaka Bey'in kızıyla evlendi. Çaka Bey'le aralarının açılması üzerine bu beyliğe son vererek Batı Anadolu'yu topraklarına kattı. Böylece Anadolu Türk birliğinin sağlanması yönünde ilk adımı atmış oldu.

Danişmentoğulları ile mücadele etti. Malatya'yı kuşattı bu sırada Haçlıların Anadolu'ya doğru ilerlediğini duydu. Kuşatmayı kaldırarak İznik'e geldi. Haçlılara karşı başarılı bir savunma yaptıysa da İznik'i kaybetti. Haç-['tarla Selçuklular arasında Eskişehir yakınlarında yapılan Dorileon Savaşı'nı Selçuklular kaybetti. Başkenti Konya'ya taşıdı. Batı Anadolu topraklarını Bizans'a bırakmak zorunda kaldı. Birinci Kılıç Arslan haçlıların Anadolu'dan geçmesin-den sonra Büyük Selçuklularla mücadeleye başladı. Büyük Selçuklu Sultan' Mehmet Tapar ile yaptığı mücadeleyi kaybetti. Yapılan savaşta yenilen Birinci Kılıç Arslan Habur Irmağını geçerken boğularak öldü.

Birinci Mesut Dönemi (1116-1155)

Kardeşi Şahin Şah'la girdiği taht mücadelesinden sonra sultan oldu. Danişmentoğulları ile işbirliği yaparak Bizans'ı yendi. İkinci Haçlı Seferi'nde Haçlıları yenerek Anadolu'dan geçmelerini engelledi. Sultan Mesut, Danişmentoğulları'ndan bazı bölgeleri ele geçirdi. Orta Anadolu'da Selçuklu hakimiyetini pekiştirdi. İlk Anadolu Selçuklu parasını bastırdı.

İkinci Kılıç Arslan Dönemi (1155-1192)

İkinci Kılıç Arslan tahta çıktıktan sonra kardeşleriyle taht mücadelesine girişti. Kardeşlerini ortadan kaldırarak otoritesini kesinleştirdi. Musul Zengi Atabeyliği ile mücadele ederek onların tehdidini önledi. Zayıflayan Danişmentoğulları beyliğinden Tokat, Niksar ve Sivas'ı ele geçirdi. Güneydoğu Anadolu'daki Hıristiyan derebeylerine ve Kilikya Ermenilerine karşı başarılı mücadeleler verdi.

Miryokefalon Savaşı (1176)

Anadolu Selçukluları'nın giderek büyümesinden rahatsız olan Bizans, Anadolu'ya tekrar egemen olmak ve Türkleri Anadolu'dan atmak için büyük bir ordu ile harekete geçti. Bizans Miryokefalon'da ağır bir yenilgiye uğratıldı.

Sonuçları

  • Bizans'ın Anadolu'yu Türklerden geri alma ümidi tamamen yok oldu.
  • Anadolu'nun bir Türk yurdu olması kesinleşti.
  • Haçlı Seferleri sonucu Batı Anadolu'da Bizans'a geçen üstünlük tekrar Türklere geçti.
  • Türklerin Batıya doğru ilerleyişi tekrar başladı.


İkinci Kılıç Arslan son yıllarında Türk hakimiyet anlayışı gereği ülkeyi 11 oğlu arasında paylaştırdı. Oğullarından Gıyaseddin Keyhüsrev'i veliaht ilan etti. Bu durum İkinci Kılıç Arslan'ın sağlığında oğulları arasında taht kavgalarının çıkmasına neden oldu. Bu arada Üçüncü Haçlı Seferi başladı. Alman İmparatoru Frederik Barbarossa kolayca Anadolu'dan geçtiyse de Göksu Irmağında boğulunca ordusu dağıldı.

İkinci Kılıç Arslan 1192'de öldü. Bu dönemde devletin tam bağımsızlığı ve Anadolu Türk birliği önemli ölçüde sağlandı. Anadolu'da önemli ölçüde imar faaliyetleri başladı.

Birinci Gıyasettin Keyhüsrev (Birinci Saltanatı) (1192-1196)

İkinci Kılıç Arslan'ın ölümü üzerine Konya'da tahta oturan Birinci Gıyasettin batıda Bizans'la mücadeleye başladı. Bu durumdan yararlanan kardeşi Tokat meliki Konya üzerine yürüyerek burayı ele geçirdi. Gıyasettin Bizans'a sığınmak zorunda kaldı.

Rüknettin Süleyman Şah Dönemi (1196-1204)

Kardeşlerine sultanlığını kabul ettirdi. Bizans'ı vergiye bağladı. Artukoğulları'nın Elazığ (Harput) koluna son verdi. Erzurum'u alarak Saltukoğulları beyliği topraklarını ele geçirdi. Gürcistan seferi sırasında öldü. Yerine oğlu Üçüncü Kılıç Arslan geçtiyse de (1204-1205) Bizans'ta bulunan Birinci Gıyasettin Keyhüsrev Konya'ya gelerek yeniden hükümdar oldu.

Birinci Gıyasettin Keyhüsrev (İkinci Saltanatı) (1205-1211)

İznik Rum Devleti ile ittifak yaparak önce Trabzon Rum imparatorluğunu mağlup edip sonra Samsun ve çevresini aldı. 1207'de de Antalya'yı Latinlerden aldı. Uluslararası ticareti geliştirmek için Kıbrıs'taki Venediklilerle bir ticaret antlaşması yaptı. İznik Rum Devleti Anadolu Selçuklularına ödediği yıllık vergiyi kesince savaş durumu doğdu. Yapılan Alaşehir Meydan Savaşı'nda (1211) İznik Rum Devleti yenildi, ancak I. Gıyasettin Keyhüsrev savaş meydanında ölmüştür.

Birinci İzzettin Keykavus dönemi (1211-1220)

Gıyasettin Keyhüsrev döneminde başlayan denizcilik ve ticaret faaliyetlerine devam edildi. Kıbrıs Krallığı ve Venkdiklilerle ticaret antlaşmaları imzalandı. Gümrük vergilerinin düşürülmesi ve ticari kolaylıklar sağlandı.

Sinop alındı. Şehre Türkler yerleştirildi. Bayındırlık alanında önemli çalışmalar yapıldı. Kervansaray yapımına hız verildi.

Alaattin Keykubat Dönemi (1220-1237)

Anadolu Selçuklularının en parlak dönemidir. Bu dönemde Moğollar büyük bir istila hareketine başlamışlardı. Alaattin Keykubat Moğol tehlikesine karşı bazı tedbirler aldı. Sivas, Konya, Kayseri gibi şehirlerin surlarını yeniden inşa ettirdi. Yeni kaleler yaptırdı. Askeri ve ticari açıdan büyük öneme sahip olan Alanya fethedildi. Burası kışlık merkez yapıldı. Alanya'da yapılan tersane hem ticari hem de askeri faaliyetlere hız kazandırdı.

Karadeniz üzerinden Kırım'a sefer yapıldı. Suğdak Limanı ele geçirildi. Bu şehre gönderilen tüccarlar saye-sinde Karadeniz ticaretinde etkin hale gelindi. Erzincan alınarak Mengücekoğulları Beyliği'ne son verildi. Anadolu'da Türk siyasi birliği büyük ölçüde sağlandı. Doğu Anadolu'daki askeri tahkimatlar güçlendirildi.

Alaattin Keykubat Moğollarla dostane ilişkiler geliştirmeye çalıştı. Diğer yandan Moğollara karşı Eyyubiler ve Harzemşahlarla ittifak kurulmak istendi.

Yassıçemen Savaşı (1230)

Anadolu Selçukluları ile Harzemşahlar arasında olmuştur. Celalettin Harzemşah'ın Anadolu'yu ele geçirmek için Erzurum meliki Cihan Şah ile ittifak yapması ve Ahlat'ı kuşatması sonucu yapılan savaşı Anadolu Selçukluları kazandı.

Bu savaştan sonra zayıflayan Harzemşahlar Moğollar (İlhanlılar) tarafından yıkıldı ve Moğollar Anadolu Selçuklu Devleti ile komşu duruma geldiler. Anadolu Moğol istilasına açık hale geldi.
Bu sırada Anadolu'ya gelen Kayı Boyu Alaattin Keykubat tarafından Ankara Karacadağ bölgesine yerleştirilmiştir.

Alaattin Keykubat 1237'de oğlu ikinci Gıyasettin Keyhüsrev ve veziri Saadettin Köpek tarafından zehirlenerek öldürülmüştür.

İkinci Gıyasettin Keyhüsrev (1237-1246)

İkinci Gıyasettin Keyhüsrev vezirliğe getirdiği Saadet-tin Köpek ile birlikte ülkeyi yönetmeye başladı. istikrarsız yönetim ve Saadettin Köpek'in kendisine rakip olabilecek iki yüz kadar devlet adamını öldürtmesi ülkede iç karışıklıklara ve ayaklanmalara neden oldu.

Baba İshak isyanı (1240)

Moğol istilasından kaçarak Anadolu'ya gelen Türkmenler ilgisizlikten dolayı ekonomik ve sosyal sıkıntıya düştüler. Baba İshak önderliğinde büyük bir ayaklanma çıkardılar. Ayaklanma güçlükle bastırıldı.

Moğollar Harzemşahları yıktıktan sonra Anadolu Selçuklulannın güçlü bir devlet olduğunu düşünerek Anadolu'ya saldıramamışlardı. Baba İshak Ayaklanmasının güçlükle bastırılması Anadolu Selçuklulan'nın eskisi kadar güçlü olmadığını ortaya koydu. Bu durum Moğollan Anadolu'yu istila konusunda cesaretlendirdi.

Kösedağ Savaşı (1243)

Baycu Noyan komutasında Anadolu'ya giren Moğollar Selçuklulara karşı büyük bir sefer düzenledi. Anadolu Selçukluları yenilgiye uğratıldı.

Sonuçları
  • Anadolu Selçuklu Devleti, Moğollara vergi veren ve Moğollara bağlı bir devlet haline geldi.
  • Anadolu Türk siyasi birliği bozuldu. Anadolu'da birçok Türk beyliği kuruldu.
  • Moğollar Anadolu'yu istila ettiler. Şehirler tahrip oldu. Tarım ve ticaret hayatı geriledi.
  • Anadolu Selçuklu Devleti yıkılma sürecine girdi.


Çöküş Dönemi

 Moğollar, İkinci Gıyasettin Keyhüsrev'in üç oğlu arasında ülkeyi paylaştırdılar. Daha sonra Moğollar istedikleri kişiyi Anadolu Selçuklu sultan, yaptılar. İstediklerini görevden aldılar. Üçüncü Gıyasettin Keyhüsrev zamanında Süleyman Pervane vezir oldu. Pervane devlet idaresini ele aldı. 1250'de Mısır'daki Eyyubi Devleti yıkılmış yerine Memluklar kurulmuştu.

Vezir Pervane, Memluk sultanı Baybars'tan Moğollara karşı yardım istedi. 1277'de yardıma gelen Baybars, Moğolları Elbistan yakınlarında yendi. Ancak Anadolu Selçuklularından yardım görmemesi ve kışın başlaması üzerine Mısır'a geri döndü. Bu olayı duyan İlhanlı hükümdarı Abaka Han vezir Süleyman Pervane'yi öldürttü ve Anadolu'daki Moğol hakimiyetini güçlendirdi. Daha sonra Moğollar, Anadolu Selçuklu tahtına atamalar yaptılar.

Son Selçuklu Sultanı İkinci Mesut'un ölmesinden sonra Selçuklu tahtına atama yapılmadı. Moğollar merkezden yolladıkları valilerle Anadolu'yu yönetmeye başladılar. 1336'da İlhanlı Devleti'nin yıkılmasına kadar Anadolu'da Moğol etkisi devam etti.

Büyük Selçuklu Devleti sayfasına da göz atabilirsiniz:




0 yorum:

Yorum Gönderme